by Jurriaan Benschop

_

Nog niet zo lang geleden was schilderkunst uit Berlijn synoniem met Duitse schilderkunst, waarbij grote gebaren en verhalen niet werden geschuwd. Maar in Berlijn laat een nieuwe generatie schilders zich zien, van zeer diverse komaf. Ze beoefent schilderkunst vol vertrouwen, maar op bescheiden formaat. Kunstbeeld bekijkt vier schilders die het afgelopen jaar opvielen.

GRENSGEBIEDEN

Michael Markwick (1974) groeide op in Michigan als zoon van Nederlandse immigranten en genoot zijn opleiding als schilder aan Indiana University. In zijn schilderijen en houtskooltekeningen varieert hij op natuurlijke motieven. Meestel gaat het om bladeren, bomen en struiken waaruit vervolgens abstracte vormen groeien. Natuur staat in zijn oeuvre meer voor groei, dynamiek en veranderlijkheid, dan voor een vastomlijnd landschapbeeld. De kunstenaar heeft grensgebieden tussen stad en natuur altijd interessant gevonden, daar waar natuur ook verstoord wordt en daar waar de energie van de mens zichzelf terugvindt in het landschap.

 Afgelopen zomer werd Markwick uitgenodigd om voor een Berlijns dagblad, B.Z., een werk te maken voor een speciale editie op 11 september, die geheel was gewijd aan de herdenking van de aanslagen in New York. De grote houtskooltekening die hij maakte, Shelter genaamd, verwijst niet expliciet naar de aanslagen, maar balt de explosiviteit en het drama samen die met die dag verbonden zijn. Het onderwerp hoeft, blijkt hier, niet letterlijk in beeld te worden gebracht om toch de kern van de zaak te raken. En ook hier gebruikt hij een vocabulaire dat aan de natuur is ontleend. Markwick beoefent een vorm van schilderkunst die deels verwant is aan het abstract expressionisme, waarin het gebaar en de daad van het schilderen een inhoud op zich vormen. Uniek en vaak tegen de haren instrijkend is zijn palet, waarin recentelijk veel geel, oranje en zwart voorkomen naast landschappelijke kleuren als blauw en groen. Een onderliggend thema is vergankelijkheid. Dat is in zijn behandeling van de natuur te zien, en in figuren die op plekken in het werk opduiken, zoals levende skeletten of een glimp van een gezicht tussen de bomen.

De kunstenaar kwam in 2002 naar Nederland en vestigde zich in Dordrecht. Vanuit het CBK kreeg hij de mogelijkheid een half jaar in Berlijn te werken en inmiddels werkt hij voornamelijk in de Duitse hoofdstad. In 2010 had hij een opvallende tentoonstelling in het Atelierhof Kreuzberg, in een tentoonstellingsruimte die is verbonden aan het ateliercomplex, waar ook een aantal Nederlandse kunstenaars werken. Daar presenteerde hij een serie groot formaat houtskooltekeningen, onder de titel ‘The Periphery Rising’. Het ging hier, net als in de schilderijen, niet alleen om de voorstelling, maar ook om de kracht daarachter, om de agressie, weifeling of andere energie die in het handschrift ligt besloten.

“New” Painting from Berlin, published in:

Kunstbeeld (Netherlands)

#12-2011/ #1-2012

pages 56-61

deutsch text/ nederlands text

How do humans interact with the leftover nature that surrounds them? Photographer Anja de Jong (NL, works in Dordrecht) went travelling with this question. She visited places in the world where the line between original nature and the landscape shaped by humans could still sharply be seen. Although the untouched was photographed, you can also see it disappear, as there is still a visible element of human civilization (or disturbance): a grave, a tyre tack or an observatory, for example. In a series of clear, unsentimental black and white photos entitled Borderland viewers are led along changing areas in locations like Hawaii, La Palma, Antarctica and Namibia.

Michael Markwick (US/NL, works in Dordrecht and Berlin) spent part of his youth in a trailer park in Michigan on the outskirts of the city. It is a remarkable border area where nature and human settlements collide, where landscape and trash mix. Memories of this became the starting point for a number of landscape-focused paintings, including Darker Dualities. In Markwick’s work nature never appears in an untouched or pure form. Pure is a word that actually does not qualify his expressive paintings. Each painting contains contradictory voices and is mixed and layered. It is violent as well as sensitive, while dark as well as light in atmosphere. His unique, expressive touch can also be seen in drawings where city and land are intertwined.

The sculptures of Jeroen Jacobs (NL, works in Berlin) are created in a work process that is a middle ground between the artist’s vision and ‘letting it happen’. What is remarkable about his concrete sculptures is that they look lively and in motion, something you would not expect from concrete. Jacobs has brought this rigid material to life: the concrete forms itself organically and moves freely through space. The work was created by thoroughly observing the material world, as much the obvious properties as the hidden ones. Jacobs looks at things such as the rest shape of a piece of furniture or sees how a metal packaging strip forms a drawing in space once it is cut off. It is important how objects behave in space for him. Only by interacting with architecture is the actual work created, underlined by his unique use of displays. On one occasion it serves as a pedestal for an image, on another one, viewers can sit on it or it is used to divide up space

(Text: Jurriaan Benschop)

February 26-28, 2010
Featuring Abner Preis, Arno Coenen, Alexander Krone, Michael Markwick,
Dragan Striskovic, Hans van Bentem, Iris Roskam, Marinus de Ruiter,
Martin C. de Waal, Martina Prins, Peter Leeuwerink

Curated by Arno Coenen and Katja Diallo

SCHWARZWALD boldly flirts with religious and moral controversy, within
Arno Coenen’s conception of an enchanted forest. The group exhibition
will travel from the Noordkaap project space in Dordrecht to Arti et
Amicitae in Amsterdam.

Recently Arno Coenen (1972) organised two group exhibitions entitled
Metal Heart, in art space Planet Art and at the alternative art fair
Kunstvlaai in 2008. With the help of likeminded artists Coenen
expressed his fascination for heavy metal, the subcultural phenomenon
that is expressed first and foremost through extremely loud and
dynamic rock music. Coenen first came into contact with Noordkaap
through his participation in the Super La Tief group exhibition. In
2010 he will act as a guest curator in the new project SCHWARZWALD.
Noordkaap is interested in this continuation of the Metal Heart
concept for several reasons. Like Heavy Metal, Dordrecht’s local
working class culture can appear off-putting and antisocial at first
glance. A closer look reveals unique rituals and manners that have
their own tradition, which stems from the Dordrecht’s history as a
port and a tough blue-collar town. The city also has a strong and
visible church tradition. The visual language of heavy metal has
baroque aspects and often refers to biblical themes. The cult
surrounding heavy metal has fanatical, religious dimensions, wherein
fans persevere in their ‘faith’, even in times when their style does
not appeal to a large audience. With a new chapter of Metal Heart,
Noordkaap presents an event that is accessible to diverse audiences,
from art aficionados to metal fans, youth interested in subcultures,
local residents and other curious people.

SCHWARZWALD includes new and existing works by:

group exhibition: Schwarzwald
date: February 26-28
location: Noordkaap, Noordendijk 148 (entrance O), Dordrecht
website: www.noordkaap.org
curators: Arno Coenen en Katja Diallo
participants: Abner Preis, Arno Coenen, Alexander Krone, Dragan
Striskovic, Hans van Bentem, Iris Roskam, Marinus de Ruiter, Martin C.
de Waal, Martina Prins, Michael Markwick, Peter Leeuwerink

Schwarzwald, or Black Forest, is a multimedia group exhibition that
takes place in one weekend. Within the Energiehuis, a former power
plant near the Maas river in Dordrecht, a collaborative artwork will
arise in the form of a dark forest. Within this ‘gesamtkunstwerk’
environment, the artists give expression to the primitive urges of
mankind through painting, sculpture, photography, video, DIY,
performance, opera and heavy metal. Schwarzwald is a project initiated
by the nomadic artist’s collective Noordkaap in collaboration with pop
music centre Popcollectief Drechtsteden. The exhibition is a
continuation of Metal Heart I and II, group exhibitions surrounding
the theme of heavy metal, which artist and curator Arno Coenen
organised at Planet Art and Westergasfabriek.

Berlin Michael Markwicks series of pictures „Quiet Apocalypse“, which was created during the six months the artist stayed at the Kunstfabrik am Flutgraben (receipt of scholarship), depicts the collision between the urban world of life and extraterrestrial happenings. The workings mirror colours and energies of the megacity of Berlin and present landscapes of violently shifting realities. His large-sized paintings and smaller mixed-media-drawings show astronauts, that conquer the earth, burning cars and tents, and a number of other apocalyptic symbols, that express a new age of global fear and wonder. The parameters of the human body and the social symbols of safety collapse and merge in an atmosphere of the existential intimidation of the self and the community. Markwicks seemingly mythological findings of the pictures merge influences of german and dutch painting of the early 16th century (e.g. Pieter Brueghels illustration of hell) with the glaring colourful- ness and the graphic character of web design and contemporary urban elements, such as neon col- ours from road works or graffiti. Enamel coating and oil colours are painted or sprayed onto the can- vas resp. paper, sometimes leading to a skin-like character of the shade texture. Tents burn, bodies are reduced to steaming vessels, exploding forms spray luminous sparks – all earthly existence re- solves through the impact of exterior forces. What remains visible to the observer, is a highly ener- getic transformation process, which unfolds an intensity that gets under the skin because of the lucid expressive colouring of the oil paintings and the dynamic conduction of the pencil drawings’ strokes.

Curatorial Team: Martin Pfahler, Dr. Margit im Schlaa, Heidi Sill, Wolfgang Schlegel, Monika Seeberger

Berlin Michael Markwicks Bilderserie “Quiet Apocalypse”, die der Künstler anlässlich seines sechsmonatigen Sti- pendienaufenthaltes in der Kunstfabrik am Flutgraben geschaffen hat, stellt Kollisionen zwischen der ur- banen Lebenswelt und außerirdischen Geschehnissen dar. Die Arbeiten greifen die Farben und Energien der Berliner Metropole auf und präsentieren Landschaften von sich gewaltsam verschiebenden Realitäten. Seine großformatigen Gemälde und kleineren mixed-media-Zeichnungen zeigen Astronauten, welche die Erde in Besitz nehmen, brennende Autos und Zelte sowie eine Vielzahl anderer apokalyptischer Symbole, die ein neues Zeitalter der Angst zum Ausdruck bringen. Die Parameter des menschlichen Körpers und die sozialen Symbole der Sicherheit brechen zusammen und gehen in einer Atmosphäre der existentiellen Bedrohung des Selbst und der Gemeinschaft auf. Markwicks mythologisch anmutende Bildfindungen verschmelzen Einflüsse der deutschen und nieder- ländischen Malerei des frühen 16. Jahrhunderts (u.a. Pieter Brueghels Höllendarstellungen) mit der grellen Farbigkeit und dem grafischen Charakter des webdesign und zeitgenössischen urbanen Elementen wie z.B. Leuchtfarben aus dem Straßenbau oder dem Graffiti. Emaillelacke und Ölfarben sind auf Leinwände bzw. auf Papier gestrichen oder gesprüht, wobei die Farbtexturen manchmal einen hautähnlichen Charakter an-nehmen. Zelte brennen, Körper sind auf dampfende Gefäße reduziert, explodierende Formen sprühen leuchtende Funken – alles irdische Sein löst sich durch Einwirkung äußerer Kräfte auf. Was für den Betrachter sichtbar bleibt, ist ein hoch energetischer Transformationsprozess, der aufgrund der leuchtend-grellen Farbigkeit der Ölgemälde und der dynamischen Strichführung der Bleistiftzeichnungen eine unter die Haut gehende Intensität entfaltet.

Curatorial Team: Martin Pfahler, Dr. Margit im Schlaa, Heidi Sill, Wolfgang Schlegel, Monika Seeberger

Hoe verhoudt de mens zich tot de hem nog resterende natuur? Met die vraag ging fotograaf Anja de Jong (NL, werkt in Dordrecht) op reis. Zij bezocht plekken in de wereld waar de grens tussen oorspronkelijke natuur en het door de mens vormgegeven landschap nog scherp kan worden opgetekend. Terwijl het ongerepte in beeld wordt gebracht, zie je het tegelijk verdwijnen, want er is steeds een element van menselijke beschaving (of verstoring) zichtbaar: een graf, een bandenspoor of een observatorium bijvoorbeeld. In een serie heldere, onsentimentele zwart-wit foto’s, getiteld Borderland, wordt de kijker langs veranderende gebieden in o.a. Hawaп, La Palma, Antarctica en Namibiл geleid.

Michael Markwick (US/NL, werkt in Dordrecht en Berlijn) bracht een deel van zijn jeugd door in een trailerpark in Michigan aan de rand van de stad. Een merkwaardig grensgebied waar natuur en menselijke nederzetting op elkaar stuiten, waar landschap en trash zich vermengen. Herinneringen daaraan vormden het uitgangspunt voor een aantal landschappelijke schilderijen waaronder Darker Dualities. De natuur verschijnt in Markwicks werk nooit in ongerepte of pure vorm. Puur is een woord dat eigenlijk niet past bij zijn expressieve schilderijen. Een enkel schilderij bevat tegenstrijdige stemmingen, is vermengd en gelaagd. Zowel gewelddadig als gevoelig, zowel donker als licht van atmosfeer. Zijn unieke, expressieve schildershand is ook terug te vinden in tekeningen waar stad en land met elkaar vervlochten zijn.

De beelden van Jeroen Jacobs (NL, werkt in Berlijn) ontstaan in een werkproces dat het midden houdt tussen gericht vormgeven en “laten gebeuren”. Wat opvalt aan zijn betonnen sculpturen is dat ze er levendig en beweeglijk uitzien. Het is niet wat je verwacht van beton: dat het zich organisch vormt en vrij in de ruimte beweegt. De kunstenaar heeft de stugge materie leven ingeblazen. Het werk ontstaat vanuit grondige observatie van de materiele wereld, zowel op evidente als verborgen eigenschappen. De kunstenaar kijkt bijvoorbeeld naar de restvorm van een meubel of ziet hoe een metalen verpakkingsstrip een tekening in de ruimte vormt, zodra die wordt losgeknipt. Voor Jacobs is het belangrijk hoe beelden zich in de ruimte gedragen. Pas in samenspel met de architectuur ontstaat het werk. Zijn eigenzinnig gebruik van displays onderstreept dit. De ene keer dient het als sokkel voor een beeld, een andere keer kan de toeschouwer erop zitten of verdeelt het de ruimte.

Jurriaan Benschop (NL, werkt in Berlijn) organiseerde eerder tentoonstellingen in o.a. Amsterdam, Heerlen, Porto en Berlijn. In september 2009 verschijnt in Nederland zijn boek over Berlijn als kunstenaarsstad (Duitse vertaling 2010). Eerder verscheen onder zijn redactie de Duits-Nederlandse bundel Atelier Berlin.

Een schilderij van Michael Markwick kun je vergelijken met een botsing waarbij de dingen in elkaar gedrukt worden en vervolgens weer op het punt staan om uit elkaar te spatten. Oorlog, televisie, jeugd, natuur, kunst en het menslijk lichaam zijn begrippen die, met gevoelens van zowel heimwee als afkeer, het werk van Michael Markwick vormgeven . Een boom versplintert het schilderijoppervlak gelijk een steen die een ruitverbrijzelt. Een wolk verhult de opdoemende vorm van een kamikaze bommenwerper. Of is het een engel? Een insect? Vormen die verwijzen naar bomen houden lichaamsdelen als vreemde vruchten in hun greep. De gelaagdheid in zijn schilderijen bestaat uit tegengestelde krachten: het bittere en het zoete, het troosteloze en het aangename, het bevuilde en het zuivere, het kosmische en het aardse.

De manier waarop Markwick zijn verf gebruikt, is analoog aan deze botsingen. Tijdens het schilderproces worden de beelden voortdurend uitgewist en hersteld. Een botsing tussen kleur en doek, parallel aan het onderwerp. De verfstreken zijn als littekens, drukken zich samen en dijen uit. De verf barst en druipt in intens gecomprimeerde lagen van opeengestapelde geschiedenissen. Dit veroorzaakt een oppervlaktespanning. De laatste verflaag wordt echter strak uitgesmeerd waardoor het voorspelbare en het onbestemde ongemakkelijk op elkaar botsen. Ook zijn kleurgebruik vibreert in een angstig spanningsveld van decoratie en geweld. De kleuren zijn gelijktijdig oplichtend en dof. Bleke tinten groen en rood met al hun zoete verkoopbaarheid van het retro design interieur botsen met zwarten en grijzen die een vernietigende loopgravenoorlog suggereren. Er is iets gebeurd en er gaat iets gebeuren.

Het fysieke van deze schilderijen met hun gelaagdheid—die ontstaat tijdens het werkproces door lagen toe te voegen en weer te verwijderen, de gedurfde contrasten en de agressieve verbeelding—suggereren ook Markwick’s interesse in de Nederlandse en Duitse traditie van expressionistische houtsneden. Daarnaast refereren de schilderijen aan een breed spectrum binnen de kunstgeschiedenis. Wezenlijk voor het werk van Markwick zijn de zestiende-eeuwse apocalyptische werken van kunstenaars zoals Pieter Brueghel de Oude en Matthias Grünewald.Verwijzingen naar Otto Dix en Max Beckman vermengen zich met de vreemde visionaire schilderijen van Henry Darger. Toch is ook de eigentijdse, alledaagse cultuur aanwezig in Markwick’s schilderijen met kwesties als de consumptie maatschappij, vervuiling en de hedendaagse technologie. Zo komen webdesign en graffiti in zijn werk aan de oppervlakte. De milieuvervuiling, genocide, martelingen, militarisme, honger en ziekte sijpelen zijn schilderijen binnen op een manier die even subtiel en alarmerend is als in Brueghel’s ‘Triomph of Death’.

De persoonlijke geschiedenis van Michael Markwick is eveneens een belangrijke factor in zijn werk. Hij belichaamt een gecompliceerde mengeling van etnische, nationale en klasse afkomst. De bomen in zijn recente schilderijen representeren de typisch troosteloze bomen niet ver van het woonwagenpark waar hij opgroeide in Michigan, U.S.A.. Een klein woud met rottende moerassen en stadsafval aan de randen van de wereldstad. Vervuilde en aaneengeklitte ondoordringbare bossen. Zijn schilderijen vertegenwoordigen echter een breder perspectief die rechtstreeks voortkomt uit zijn raciale pluraliteit. Zijn werken zijn tweeslachtig en bezitten een diepe vorm van ironie en niet die van de gladde ironie, de flauwe of misplaatste grap. Hij gebruikt de conventies van het schilderen die op hun retour zijn. Zoals in het werk van Francis Bacon gebruikt Markwick in zijn Romantisch expressionistische vocabulaire het heroïsche als kritiek op een cultuur die van de vrijheid en het individu een fetisj maakt. Michael Markwick adopteert de taal van het expressionisme als teken, gecombineerd met cultuuruitingen die geen onderscheid maken mengeling tussen hoge en lage cultuur zoals bij voorbeeld Brueghel en het Japanse anime tekenfilm genre. Hij creëert verdwaalde angst in deze mix van geschiedenis, pop cultuur en mythologie.

Timothy van Laar; Professor of Art , University of Illinois Jan 2009
Vrij vertaald naar het Nederlands door Ineke Voorsteegh/ Jeroen Olthof

A Michael Markwick painting is a collision, things have slammed together and now they are ready to fly apart. War, television, childhood, nature, art, human bodies, all offer up their particular forms of anxiety, nostalgia, and abjection in his work. An image of a tree fractures the surface of a painting like a rock through a window. A hallucinogenic cloud envelops the looming figure of a suicide bomber—or is it an angel, or an insect? Tree forms hold body parts—a strange fruit, a grotesque burl. These paintings are constructed out of layered oppositions: anxious, urgent pressures of the bitter and the sweet, the desolate and the comfortable, the dirty and the pure, the cosmic and the ordinary.

The way Markwick handles paint is integral to these collisions. Images are constantly obliterated and restored in acts of painting that are analogs of the narrative; a collision of pigment and canvas parallels its subject. The marks constrict and expand. The paint crusts and drips. These paintings consist of densely compressed layers whose accumulated history creates a surface tension where the last layer of paint is stretched tautly over all the others. The predictable and the indeterminate push uneasily against each other. Color is both luminous and dull, and it vibrates in an anxious tension of decoration and violence. Pale tints of green and red with all the sweet commercialism of retro interior design collide with blacks and grays that suggest the destruction of trench warfare. Something happened, something is going to happen.

The physicality of these paintings, the layering, the additive and subtractive shifts in his process, the boldness of the contrasts, and the aggressive drawing are suggestive of Markwick’s interest in various Dutch and German graphic traditions, particularly expressionist woodcuts. The paintings reference a wide range of art history. Hints of Otto Dix and Max Beckman mingle with the strange visionary paintings of Henry Darger. Fundamental to his work are sixteenth-century Northern Renaissance paintings, particularly the apocalyptic works by artists such as Pieter Brueghel the Elder and Matthias Grünewald. But issues of contemporary global culture—things like consumerism, pollution, and technology—equally inform Markwick’s paintings, and the day-to-day materials and experiences of urban life such as web design and graffiti formally structure his work. Environmental degradation, genocide, torture, militarism, hunger, and sickness seep into his images in ways that are subtler, but just as urgent as they are in Breughel’s Triumph of Death.

Markwick embodies a complicated mix of ethnic, national and class identities, and his personal history heavily influences his work. The trees represented in his recent series of paintings carry with them the particular desolation of trees near the Michigan trailer park where he grew up. This is a small forest of rotting wetlands and urban trash on the margins of a city—littered, tangled, impenetrable woods. But his paintings carry a bigger perspective that comes out of his cultural hybridity. His works have a doubleness, a form of irony that is deep in the work. This isn’t the glib irony of small jokes and wry wit. He uses conventions of painting that double back on themselves. Much like the work of Francis Bacon, Markwick’s vocabulary of Romanticism—expressionism, the heroic—is used to critique a culture that fetishizes freedom and the individual. Markwick adopts the language of expressionism as a sign, combined with an indiscriminate mixture of high and low culture—Breughel and anime, for example—it creates an anxiety of not knowing where we are in this mix of history, pop-culture and mythological freedom.

Timothy van Laar; Professor of Art , University of Illinois Jan 2009

Timothy van Laar,  is co-author of two books on contemporary art, Active Sights: Art as Social Interaction and Art with a Difference: Looking at Difficult and Unfamiliar Art, as well as many other essays and reviews. Van Laar is Professor of Art at the University of Illinois at Urbana-Champaign.